fa تأثیر کاربرد بقایای برخی گیاهان پیش‌کاشت بر غلظت کل و قابل جذب روی و غلظت اسید فیتیک در دانه گندم عمومی Ggeneral پژوهشي Research با وجود اهمیت مدیریت بقایای گیاهی در سیستم‌های زراعی اطلاعات کمی در مورد اثر این بقایا بر قابلیت جذب روی در خاک و غلظت این عنصر در دانه گندم وجود دارد. در یک پژوهش گلخانه‌ای در دانشگاه صنعتی اصفهان در سال 87-1386، بقایای پنج گیاه زراعی کشت شده در تناوب با گندم شامل بقایای سورگوم (Sorghum bicolor L.)، آفتابگردان (Helianhtus annuus L.)، گلرنگ (Carthamus tinctorius L.)، لوبیای چیتی (Phaseolus vulgaris L.)و شبدر (Trifolium pretense L.) با یک خاک آهکی دچار کمبود روی (5/0 میلی‌گرم در کیلوگرم) مخلوط شد. هم‌چنین یک تیمار بدون بقایای گیاهی نیز به عنوان شاهد در نظر گرفته شد. بعد از مخلوط کردن بقایای گیاهی با خاک داخل گلدان‌ها، بذور دو رقم گندم بک‌کراس‌روشن (به عنوان رقم روی-کارا) و کویر (به عنوان رقم روی- ناکارا) کشت شدند. نتایج نشان داد که کاربرد بقایای گیاهی باعث افزایش معنی‌دار درصد ماده‌آلی و غلظت روی و فسفر قابل جذب خاک شد. هم‌چنین کاربرد بقایای گیاهی سبب افزایش معنی‌دار غلظت روی دانه هر دو رقم گندم مورد مطالعه شد. بیشترین افزایش غلظت روی دانه در هر دو رقم گندم مورد مطالعه، در تیمار کاربرد بقایای سورگوم دیده شد. کاربرد بقایای گیاهی باعث کاهش نسبت مولی اسید فیتیک به روی به عنوان شاخص قابلیت جذب روی برای مصرف کننده در همه تیمارهای مورد مطالعه شد، با این وجود این نسبت در همه تیمارها بیشتر از 15 (حد بحرانی برای کیفیت دانه) بوده است. براساس نتایج این پژوهش، کاربرد بقایای گیاهی اگرچه باعث افزایش غلظت کل روی دانه شد، اما تأثیری بر قابلیت جذب روی برای مصرف کننده نداشت. Limited information is available about the effect of preceding crop residues on bioavailability of zinc (Zn) in calcareous soil and its accumulation in wheat grain. In this experiment, residues of five crops including safflower (Carthamus tinctorius L.), sunflower (Helianthus annuus L.), bean (Phaseolus vulgaris L.), clover (Trifolium pretense L.) and sorghum (Sorghum bicolor L.) were incorporated into a calcareous Zn-deficient (0.5 mg kg-1) soil. A treatment without crop residue was also used in the experiment. This experiment was conducted in research greenhouse of Isfahan university of technology in 2010. Two wheat cultivars (Triticum aestivum cvs. Backcross and Kavir) differing in Zn-efficiency were studied in the experiment. Incorporating crop residues into the soil resulted in an increase of grain Zn concentration in both wheat cultivars although this increase was dependent on the preceding crop type. The greatest increase of grain Zn concentration occurred in the sorghum residues treatments. Although application of crop residues significantly decreased grain phytic acid to Zn molar ratio (as Zn bioavailability criteria for consumers), this ratio was still higher than 15, the critical Zn bioavailability level for consumers in foods. According to the results, despite the increase in the total Zn content, the bioavailability of Zn in wheat grain was not affected by crop residue treatments. غنی‌سازی زیستی، بقایای گیاهی، اسید فیتیک، نسبت مولی اسید فیتیک به روی، پروتئین، گندم، روی‌کارایی Biofortification, Crop residues, Phytic acid, Phytic acid to Zn molar ratio, Protein, Wheat, Zn efficiency. 81 93 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1677-1&slc_lang=fa&sid=1 vajiheh Dorostkar وجیهه درستکار v.dorostkar@ag.iut.ac.ir Yes Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان Majid Afyuni مجید افیونی afyuni@cc.iut.ac.ir No Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان AmirHossein Khoshgoftarmanesh امیرحسین خوشگفتارمنش amirhkhosh@cc.iut.ac.ir No Isfahan University of Technology دانشگاه صنعتی اصفهان