fa تأثیر بقایای گیاهی به‌عنوان کود سبز بر معدنی شدن نیتروژن خاک در شرایط تنش خشکی عمومی Ggeneral پژوهشي Research برگرداندن بقایای گیاهی به خاک به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک از ارکان مهم پایداری اکوسیستم‌های کشاورزی است. تحقیق حاضر در سال‌های 1388 و 1389 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه به‌صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار به اجرا گذاشته شد. در این آزمایش گیاهان شبدر سفید، اسپرس، ارزن مرواریدی، سورگوم علوفه‌ای و منداب به‌عنوان کود سبز در نظر گرفته شد و فرآیند تغییرات کربن آلی خاک، نیتروژن و معدنی شدن آن طی دوره‌های بعد از افزودن گیاهان به خاک بررسی گردید. واحدهای آزمایشی در 50 درصد آب ظرفیت زراعی آبیاری شدند. در هر دو سال اجرای تحقیق، نیتروژن کل و آمونیومی خاک تحت تاثیر نوع کود سبز قرار گرفتند. هم‌چنین لیگنین و سلولز بقایا، عوامل اصلی کنترل‌کننده معدنی شدن نیتروژن و میزان تجزیه بقایا بودند. در هر دو سال اجرای تحقیق بیشترین مقدار کربن آلی خاک در اثر تجزیه بقایای ارزن مرواریدی حاصل شد. نسبت C/N خاک در ماه‌های اول، سوم و پنجم بعد از اختلاط بقایای گیاهان اسپرس و شبدر سفید با خاک، کاهش معنی‌داری از خود نشان داد. نیتروژن نیتراتی نیز بیشترین مقدار را بعد از افزودن بقایای اسپرس و شبدر سفید داشت. با توجه به نتایج حاصل از این تحقیق گیاهان شبدر سفید و اسپرس به‌دلیل افزایش نیتروژن کل و معدنی قابل استفاده برای گیاه بعدی، می‌تواند به‌عنوان بهترین کود سبز در بین گیاهان مورد مطالعه معرفی گردد. The incorporation of plant residues in soils of arid and semiarid regions is a major principle of sustainable agriculture. This study was conducted at the research farm of Urmia University (37° 32’N and 45° 5’ E), Urmia, Iran during the 2009 and 2010 growing seasons. Five green manure crops were grown in four replications arranged in a randomized complete block design. The treatments included white clover (T.repens), sainfoin (Onobrychis viciaefolia), pearl millet (Panicum miliaceum), sorghum (Sorghum bicolor) and turnip (Eruca sativa). Changes in soil nutrient elements and nitrogen mineralization were measured during different time periods after plant residues incorporation to soil. The plants were irrigated 50% of field capacity during growing period. The results showed that the total nitrogen and NH4-N were influenced by type of green manure in both years. The lignin and cellulose were the main factors controlling N mineralization and residue decomposition. In the first and second year, the results indicated that pearl millet green residues resulted in the highest amount of soil organic carbon. Nitrate-N content reached the highest amount in sainfoin and white clover. In conclusion, white clover and sainfoin due to increasing total and mineral nitrogen for subsequent plants could be introduced as a proper green manure in water deficit conditions. آمونیوم، سلولز، کود سبز، لیگنین، نسبت C/N خاک، نیترات Ammonium-N, Cellulose, Green manure, Lignin, Soil C/N ratio, Nitrate-N. 1 17 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1596-1&slc_lang=fa&sid=1 sakineh abdi سکینه عبدی sakineh_abdi58@yahoo.com Yes urmia university دانشگاه ارومیه mehdi tajbakhsh مهدی تاج بخش mehditajbakhsh@yahoo.com No urmia university دانشگاه ارومیه babak Abdollahi Mandulakani بابک عبدالهی مندولکانی b.abdollahi@urmia.ac.ir No urmia university دانشگاه ارومیه mirhasan Rasouli Sadaghiani میر حسن رسولی صدقیانی sadaghianii@yahoo.com No urmia university دانشگاه ارومیه