fa اثر درازمدت نوع کشت و بافت خاک بر حرکت لیتیم و برمید در شرایط جریان غیراشباع عمومی Ggeneral پژوهشي Research این پ‍ژوهش با هدف بررسی اثر دراز‌مدت بافت خاک و مدیریت کشت بر حرکت لیتیم و برمید تحت شرایط جریان غیراشباع ماندگار انجام شد. تیمارها شامل دو خاک با بافت لوم رسی و لوم شنی بودند که هر دو به‌مدت چهار سال زیر کشت گندم و یونجه قرار داشتند. ستون‌های دست‌نخورده خاک درشرایط جریان ماندگار با استفاده از آب شهری برقرار شد و سپس پالسی از محلول برمید لیتیم ( M005/0) به‌عنوان غلظت ورودی (C0) بر سطح ستون‌های خاک اعمال گردید. آب‌شویی برای هر ستون تا PV4 (چهار برابر حجم آب منفذی) ادامه یافت. غلظت برمید و لیتیم موجود در زه‌آب خروجی با فواصل PV2/0، به‌ترتیب توسط الکترود انتخاب‌گر برمید و دستگاه فلیم فتومتر اندازه‌گیری شد. غلظت نسبی (C/C0) برمید و لیتیم در برابر حجم آب منفذی رسم شد. نتایج نشان داد که نوع کشت و بافت خاک (در مجموع ساختمان خاک) اثر معنی‌داری بر غلظت‌های خروجی داشتند. منحنی‌های رخنه نشان‌دهنده خروج زودهنگام برمید به‌دلیل دفع آنیونی و دیرآیی لیتیم به‌دلیل جذب سطحی در ستون‌های خاک بود. با گذشت زمان غلظت برمید و لیتیم کاهش یافت و در زمان‌های طولانی به هم رسیدند که این نشان‌گر از بین‌رفتن اثر منافذ درشت بر انتقال مواد در نتیجه ادامه آب‌شویی و انتقال عمده آنها از راه جریان در پیکره خاک بود. غلظت برمید و لیتیم خروجی از خاک لوم رسی زیر کشت یونجه به‌دلیل پایداری بیشتر‏ ساختمان خاک نسبت به خاک لوم شنی تحت همان کشت بیشتر‏ بود. هم‌چنین نتایج این پژوهش نشان داد غلظت برمید و لیتیم خروجی در خاک‌های زیر کشت یونجه (هر دو بافت) بیشتر‏ از خاک‌های زیر کشت گندم بود. این امر بیان‌کننده اثر قابل توجه نوع کشت نسبت به بافت خاک، بر حرکت آلاینده‌ها در خاک می‌باشد. روند تغییرات منحنی رخنه لیتیم نیز مانند برمید بود؛ با این تفاوت که به‌علت جذب بر روی سطوح فعال؛ غلظت آن در زه‌آب خروجی کمتر از برمید بود. This study was conducted to assess the long-term effects of soil texture and crop management on transport of lithium (Li+) and bromide (Br-) under unsaturated flow conditions. Treatments were two different soil textures of clay loam and sandy loam to be cropped with either wheat or alfalfa for 4 years. Undisturbed soil columns were taken for the steady-state flow condition using tap water prior to applying a pulse of 0.005 M (C0) LiBr solution as the influent. Four pore volumes (4PV) leaching for each column was obtained. Bromide and lithium concentrations of the effluent (C) were measured in 0.2PV intervals using bromide selective electrode and flame photometer, respectively. Relative concentrations (C/C0) of Br- and Li+ in the effluent were drawn vs. pore volumes. The results showed that the effluent concentrations were significantly affected by crop type and soil texture (in combination by soil structure). The breakthrough curves illustrated the early appearance of Br- in the effluent due to anion repulsion and retarded movement of Li+ because of surface adsorption through the soil columns. Both Br- and Li+ concentrations decreased with time and converged at low levels justifying the minor effect of macropores on continuation of leaching and final transport via soil matrix. The Br- and Li+ concentrations were higher in the effluent of clay loam soil under alfalfa due to higher structural stability compared with sandy loam soil under the same crop. It was also shown that in both soil textures the concentrations of Br- and Li+ appeared to be higher under alfalfa than under wheat, indicating the importance of crop management in contaminant transport compared with soil texture. The trends of breakthrough curves of Li+ were similar to Br- with lower concentration in effluent as a result of its adsorbtion on active surfaces. آب‌شویی، شرایط غیراشباع، برمید، لیتیم، ردیاب، گندم، یونجه Leaching, Unsaturated condition, Bromide, Lithium, Tracer, Wheat, Alfalfa. 89 99 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1586-1&slc_lang=fa&sid=1 G. Yousefi گلایه یوسفی golayeh.yousefi@gmail.com Yes University دانشگاه A. Safadoust آزاده صفادوست mahboubi@uoguelph.ca No University دانشگاه M. Mosaddeghi محمد رضا مصدقی mosaddeghi@cc.iut.ac.ir No University دانشگاه A. Mahboubi علی اکبر محبوبی safadoust@gmail.com No University دانشگاه