fa وضعیت و مدل‌سازی روی در دانه گندم در رابطه با ویژگی‌های اکوسیستم کشاورزی در برخی مناطق خشک و نیمه‌خشک عمومی Ggeneral پژوهشي Research روی از عناصر کمیاب ضروری است که نقشی مهم در تغذیه موجودات زنده دارد. در هر اکوسیستم، رابطه‌ای معنی‌دار بین وضعیت روی در خاک‌های کشاورزی، گیاهان و انسان‌هاوجود دارد. این پژوهش به منظور شناسایی وضعیت روی در خاک‌ و دانه گندم در سه استان فارس، اصفهان و قم و نیز مدل‌سازی رابطه بین روی در دانه گندم با ویژگی‌های خاک و اکوسیستم کشاورزی انجام گرفت. با استفاده از روش نمونه‌برداری تصادفی، 137 نمونه خاک و دانه گندم از زمین‌های کشاورزی منطقه جمع‌آوری گردید. تجزیه‌های آزمایشگاهی لازم بر روی نمونه‌های برداشت شده انجام گرفت. مدل‌سازی رابطه بین روی گیاه با ویژگی‌های اکوسیستم زراعی با استفاده از روش‌های تجزیه رگرسیونی کمترین مربعات و روباست صورت پذیرفت. نتایج این پژوهش نشان داد که غلظت‌های اندازه‌گیری شده کل روی در محدوده نرمال (بین mg kg-1 149 -21 و به طور میانگینmg kg-1 2/75 ) بوده و غلظت‌های قابل عصاره‌گیری با DTPA روی تنها در۱۶٪ از خاک‌های مطالعه شده کمتر از حد بحرانی (mg kg-18/0) می‌باشند. غلظت روی دانه‌های گندم نمونه‌برداری‌شده از جنبه تغذیه گیاه غالباً بیشتر از حد کفایت ( بیش ازmg kg-1 24 در 80 درصد از نمونه ها) بود. اما زیاد بودن نسبت مولی فایتیک اسید به روی (بیش از 15) در بیش از 75 درصد نمونه‌های تجزیه شده نشان می‌دهد که قابلیت جذب روی در این نمونه‌ها برای مصرف ‌کنندگان عموماً کم است. روی قابل عصاره‌گیری با DTPA و فسفر قابل جذب خاک به عنوان متغیرهایی مهم و معنی‌دار به بیشتر مدل‌های رگرسیونی وارد شدند. تجزیه‌های رگرسیونی نشان داد که اکثر روابط به‌دست آمده بین غلظت روی گندم با روی خاک و تحت تأثیر سایر ویژگی‌های اکوسیستم زراعی با وجود زیاد بودن ضرایب تبیین، قدرت پیش‌بینی خوبی از خود نشان ندادند. این بدان معناست که عوامل دیگری غیر از موارد بررسی شده در این مطالعه بر جذب روی توسط گندم در این خاک‌ها اثر دارند. Zinc (Zn) is an essential trace element for plants as well as for animals and humans. There is a significant relationship between soils, plants and humans Zn status in a certain agro-ecosystem. The objectives of this study were to assess Zn status of soils in 3 arid and semiarid provinces of Iran and to model the relationship between wheat grain Zn and agro-ecosystem parameters. About 137 soil and wheat samples were collected randomly from the agricultural soils of Fars, Isfahan and Qom and were analysed in laboratory. Modeling the relationship between wheat grain Zn and agro-ecosystem parameters was done using least square based and robust methods. The results indicated that total Zn concentration of soils (range, 21-149 mg kg-1 mean, 75.2 mg kg-1) was in normal ranges. The DTPA-extractable Zn concentrations were below the critical level (0.8 mg kg-1) in 16% of the surveyed fields. The Zn concentration in 80% of wheat grains was sufficient (more than 24 mg kg-1) with respect to plant nutrition (range, 11.7-64 mg kg-1 mean, 31.6 mg kg-1). However, Zn bioavailability for consumers was generally low in more than 75% of the samples. This is because of high phytic acid to Zn molar ratio (more than 15). Soil DTPA-extractable Zn and available P were entered in to most of regression models significantly. Regression analysis showed that most of models fitted to wheat grain Zn concentration and soil Zn and influenced by agro-ecosystem parameters had a weak prediction power, despite their high determination coefficient. This means that factors other than those considered here have a strong influence on the uptake of Zn by wheat in these soils. اکوسیستم زراعی، روی، گندم، مدل‌سازی Agro-ecosystem, Zn, Wheat, Modeling. 119 137 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1379-2&slc_lang=fa&sid=1 Mahin Karami مهِِِین کرمی Yes Majid Afyuni مجید افیونی No Amir Hossein Khoshgoftarmanesh امیرحسین خوش گفتارمنش No Mohammad Ali Hajabbasi محمدعلی حاج عباسی No Hossien Khademi حسین خادمی No Ali Abdi علی عبدی No