fa استفاده از هم دماهای جذب فسفر در تعیین نیاز کودی غلات عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور تعیین غلظت بهینه فسفر محلول تعادلی با استفاده از هم دماهای جذب فسفر و یافتن مدل یا مدل‌هایی که بتواند با تلفیق غلظت فسفر محلول خاک، خصوصیات فیزیکوشیمیای خاک و آزمون خاک (فسفر قابل استفاده) مقدار فسفر لازم برای رسیدن به حداکثر عملکرد (حد کفایت) را پیش‌بینی و برآورد کند، مطالعات آزمایشگاهی بر روی 36 نمونه خاک متعلق به 15سری خاک و گلخانه‌ای بر روی 14 نمونه خاک انجام گرفت. نتایج نشان داد مقدار فسفر جذب شده در سری‌های مختلف خاک تفاوت معنی‌داری داشت. غلظت فسفر محلول تعادلی خاک‌ها (EPC) در مقایسه با غلظت 2/0 میلی‌گرم فسفر بر لیتر که به‌عنوان حد کفایت برای اکثر گیاهان در نظرگرفته می‌شود، کمتر بود. مقدار فسفر جذب شده توسط خاک‌ها در EPC 2/0 میلی‌گرم در لیتر از 5 تا 114 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک متغیر بود. داده‌های جذب فسفر به‌خوبی با معادلات جذب فرندلیچ (96/0 R2 =) و لانگمیر (88/0 R2 =) قابل توصیف بودند. حداکثر جذب فسفر (Xm) بین 127 تا 238 و ضریب تجربی aF فروندلیچ (مقدار جذب سطحی) بین 43 تا 211 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک متغیر بود. غلظت مناسب فسفر محلول (EPC) برای نیل به حداکثر عملکرد ماده خشک گیاهی گندم، 4/0 میلی‌گرم بر لیتر به‌دست آمد. علی‌رغم بالا بودن فسفر قابل استفاده (Olsen-P) در برخی از خاک‌های مورد مطالعه، گیاه گندم به مصرف فسفر که از روش هم دماهای جذب برآورد شده بود، پاسخ نشان داد. مقدار رس خاک رابطه معنی‌داری با شاخص‌های جذب فسفر از قبیل P0.4 (فسفر جذب شده در غلظت تعادلی 4/0 میلی‌گرم در لیتر، 01/0P<،‌ 40/0r =)، PBC (ظرفیت بافری فسفر، 001/0P< ،‌ 54/0 r =)، Xm (001/0P< ،‌ 40/0 r =) و ضریب تجربی aF فرندلیچ (01/0P< ،‌ 48/0r =) نشان داد. CaCO3 کل و CaCO3 فعال تأثیری کمتری در جذب فسفر داشتند. با استفاده از تجزیه رگرسیونی چند متغیره گام به گام، مدل رگرسیونی مفیدی از ترکیب Olsen-P و مقدار رس برای پیش‌بینی نیاز کودی فسفر (P0.4) به‌دست آمد. In order to determine optimum equilibrium solution phosphorus (P) concentration using P adsorption isotherm and obtain model(s) by integrating soil solution P concentration, physicochemical properties, and soil P test (available P) which predict standard P requirements to achieve maximum yield, laboratory and glasshouse experiments were conducted on 36 soil samples belonging to 15 soil series and 14 soil samples, respectively. Using wheat as a test crop, the glasshouse experiment was laid out with five P levels in a completely randomized design with three replications. Concentrations of P in solution established by adding P in the pots estimated from the sorption curve ranged from 0.2 to 1.2 mg P/L including check treatment (no P). The results showed that equilibrium solution P concentration (EPC) was almost low in comparison with the requirement for most crops (<0.2 mg/L). The amount of P adsorbed by the soils at 0.2 mg/L EPC ranged from 5 to 114 mg/kg soil. The phosphate adsorption was well described by Freundlich (R2 = 0.96) and Langmuir (R2 = 0.88) isotherms. Langmuir maximum adsorption (Xm) and Freundlich coefficient (aF) estimated from Langmuir and Freundlich equations ranged from 127 to 238 mg P /kg soil and from 43 to 211 mg P/kg, respectively. Yield of wheat in all soils approached maximum as adjusted P levels were increased to 0.4 mg P/L. The results showed that some soils studied were adequate in available P by the NaHCO3 test, but required an amount of P fertilizer by the isotherm P requirement test to obtain maximum biomass production. Soil clay content was significantly related to the soil P sorption indices, P0.4 (P sorbed at 0.4 mg P/L EPC) (R = 0.40, P<0.01), PBC (P buffering capacity) (R = 0.54, P<0.001), aF (R = 0.48, P<0.01), and Xm (R = 0.40, P<0.01). Total CaCO3 and Active CaCO3 were found to be less important factors affecting P adsorption. Using stepwise regression analysis resulted in a useful regression model including the combination of Olsen P and clay content for the prediction of standard P requirement (P0.4). نیاز کودی فسفر، هم دماهای جذب، گندم، معادله فروندلیچ، معادله لانگمیر Fertilizer phosphate requirement, Adsorption isotherms, Soil test, Freundlich equation, Langmuir equation. 173 184 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1121-1&slc_lang=fa&sid=1 A. Samadi عباس صمدی asamadi2@gmail.com Yes E. Sepehr ابراهیم سپهر No