Journal of Water and Soil Science

fa بررسی تغییرات کاربری و پوشش اراضی در منطقه سیستان بر اثر بهره‌برداری از بند کمال‌خان بر روی رودخانه هیرمند Land-Use and Land-Cover Change detection in the Sistan Region Following the Operation of the KamalKhan Dam on the Hirmand River عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">رودخانه هیرمند، منبع تأمین آب دشت سیستان و پایه استمرار خدمات اکوسیستمی، از جمله تأمین آب، تولید محصولات کشاورزی، فراهم‌سازی علوفه، حفاظت خاک و پشتیبانی از زیستگاه‌های حیات‌وحش است. بهره‌برداری از بند کمال‌خان و هدایت جریان رودخانه به گود‌زره، باعث کاهش آب ورودی و تشدید تخریب سرزمین در سیستان شده است. هدف این پژوهش، بررسی تغییرات کاربری و پوشش اراضی وابسته به آب هیرمند در دوره پیش‌وپس از بهره‌برداری بند می‌باشد. نقشه‌های کاربری و پوشش اراضی برای سال‌های 1398، 1399، 1403، 1404 و 1405 با استفاده از تصاویر لندست، طبقه‌بندی نظارت‌شده و الگوریتم جنگل تصادفی تهیه و صحت آنها با نمونه‌های میدانی ارزیابی شد. نتایج نشان داد درحالی‌که پس از بهره‌برداری بند، پهنه آبی هامون هیرمند به‌طور کامل خشک شده، سطح آب در محدوده بند کمال‌خان و گود‌زره از 3039 هکتار در سال 1398 به 62794 هکتار در سال 1405 رسیده است. در دشت سیستان، بیشترین سطح اراضی کشاورزی 69025 هکتار در سال 1399 بوده و در سال 1404 به 5776 هکتار کاهش یافته است. همچنین، مجموع اراضی شور در دشت سیستان و هامون از کمترین مقدار 110414 هکتار در سال 1399 به بیشترین مقدار 274708 هکتار در سال 1405 افزایش یافته. این تغییرات با کاهش مراتع، گسترش اراضی بایر، افزایش شوری خاک و تشدید آسیب‌پذیری خاک در برابر فرسایش بادی همراه بود. یافته‌ها نشان می‌دهد هدایت آب به گود‌زره، با کاهش سطح کشاورزی، مراتع و مقدار رطوبت خاک و از طرفی توسعه اراضی شور و بایر، خدمات اکوسیستمی رودخانه هیرمند را تضعیف کرده است.  </div> <div style="text-align: justify;">The Helmand River is the main source of water for the Sistan Plain and underpins the provision of key ecosystem services, including water supply, agricultural production, forage provision, soil protection, and wildlife habitat. The operation of the Kamal Khan Dam and the diversion of river flow toward Goud-e Zereh have reduced downstream water availability and accelerated land degradation in Sistan. This study aimed to assess land-use and land-cover changes associated with Helmand River water availability before and after the operation of the dam. Land-use/land-cover maps for 2019, 2020, 2024, 2025, and 2026 were produced using Landsat imagery, supervised classification, and the Random Forest algorithm, and their accuracy was evaluated using field-based reference samples. The results showed that, after dam operation, the Hamoun-e Hirmand water body completely dried up, whereas the water-covered area around Kamal Khan Dam and in the Goud-e Zereh region increased from 3,039 ha in 2019 to 62,794 ha in 2026. In the Sistan Plain, agricultural land reached its maximum extent of 69,025 ha in 2020 but declined to 5,776 ha in 2025. In addition, the area of saline lands in the Sistan Plain and Hamoun increased from a minimum of 110,414 ha in 2020 to a maximum of 274,708 ha in 2026. These changes were accompanied by a reduction in rangelands, an expansion of barren lands, increased soil salinity, and greater soil susceptibility to wind erosion. The findings indicate that the diversion of water toward Goud-e Zereh, together with associated declines in agricultural land, rangelands, and soil moisture and the expansion of saline and barren lands, has weakened the ecosystem services provided by the Helmand River.  </div> تالاب هامون, تخریب سرزمین, خدمات اکوسیستمی رودخانه هیرمند, دشت سیستان, سنجش‌ازدور, گود‌زره Hamoun Wetland, Land degradation, Hirmand river ecosystem services, Sistan plain, Remote sensing, Gowd-e Zereh 113 132 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3570-2&slc_lang=fa&sid=1 Farzaneh Yousefzahi فرزانه یوسف زهی F.Yosefzahi@gmail.com No Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources, University of Zabol, Zbol, Iran. گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. Saeideh Maleki سعیده ملکی Smaleki@uoz.ac.ir Yes Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources, University of Zabol, Zbol, Iran. گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. Vahid Rahdary وحید راهداری sahraa62@yahoo.com No Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources, University of Zabol, Zbol, Iran. گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. Ali Shahriari علی شهریاری v.rahdary@gmail.com No Department of Soil Science and Engineering, Faculty of Water and Soil, University of Zabol, Zbol, Iran. گروه مهندسی علوم خاک، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، زابل، ایران. Mohaddeseh Mir محدثه میر mirmohaddeseh@gmail.com No Department of Agricultural Economics, Faculty of Agriculture, University of Zabol, Zbol, Iran. گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.