Journal of Water and Soil Science

fa تحلیل نگرش کشاورزان نسبت به برداشت بی‌رویه آب از منابع زیرزمینی و پیامدهای اقتصادی-اجتماعی آن در حوضه آبخیز سیمینه‌رود Analysis of Farmers’ Attitudes toward Groundwater Over-Abstraction and Its Socioeconomic Consequences in the Siminehroud Catchment عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی و اقتصادی مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران است که پیامدهای گسترده‌ای بر معیشت جوامع روستایی، پایداری کشاورزی و تعادل اکولوژیک حوضه‌های آبخیز دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش کشاورزان درباره وقوع اضافه‌برداشت از منابع آب زیرزمینی و ارزیابی پیامدهای اقتصادی - اجتماعی ادراک‌شده آن در حوضه آبخیز سیمینه‌رود انجام شد. داده‌ها از طریق تکمیل ۳۷۳ پرسش‌نامه گردآوری و با آمار توصیفی، آزمون من – ویتنی و آزمون کای‌دو تحلیل شدند؛ اندازه اثر نیز محاسبه و مقادیر احتمال با روش بنجامینی – هوچبرگ تصحیح شد. در مجموع، 48/1 درصد پاسخ‌گویان معتقد بودند برداشت بی‌رویه در محدوده زندگی آنان در حال انجام است. پاسخ‌گویان دارای این ادراک جوان‌تر بودند (میانه 48/5 در برابر ۵۳ سال؛ 0/001p <) و فراوانی پاسخ مثبت در میان استفاده‌کنندگان از لوله‌کشی برای انتقال آب کمتر از استفاده‌کنندگان از کانال سنتی بود (24/2 در برابر 45/6 درصد؛ 0/001p =). این دو ارتباط پس از تصحیح نرخ کشف کاذب نیز پایدار ماندند. کاهش درآمد کشاورزان، کاهش سطح اراضی آبی، تغییر الگوی کشت و افزایش مهاجرت مهم‌ترین پیامدهای ادراک‌شده افت سطح ایستابی بودند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مدیریت بحران آب زیرزمینی در سیمینه‌رود به ترکیبی از پایش آبخوان، بهبود انتقال آب و مداخلات اجتماعی متناسب با ویژگی‌های بهره‌برداران نیاز دارد.  </div> <div style="text-align: justify;">Excessive groundwater abstraction is a major environmental and economic challenge in Iran’s arid and semi-arid regions. This study examined farmers’ perceptions of groundwater over-abstraction and its perceived socioeconomic consequences in the Siminehroud catchment. Data from 373 questionnaires were analyzed using descriptive statistics, Mann–Whitney U tests, and chi-square tests. Effect sizes were reported, and p-values were adjusted using the Benjamini–Hochberg procedure. Overall, 41.8% of respondents believed that groundwater over-abstraction was occurring in their locality. Respondents with this perception were younger (median 48.5 versus 53 years; p<0.001), and the proportion with this perception was lower among users of piped water conveyance than among users of traditional canals (24.2% versus 45.6%; p=0.001). Both associations remained significant after false-discovery-rate adjustment. The most frequently perceived consequences of groundwater-level decline were declining farm income, loss of irrigated land, changes in cropping patterns, and increased migration. The findings indicate that groundwater management in Siminehroud should incorporate aquifer monitoring, improved water conveyance, and social interventions tailored to users’ characteristics.  </div> دریاچه ارومیه, برداشت بی‌رویه, نگرش کشاورزان, پیامدهای اقتصادی - اجتماعی, حوضه آبخیز سیمینه‌رود Lake Urmia, groundwater over-abstraction, farmers’ perceptions, socioeconomic impacts, Siminehrood catchment 143 157 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-7465-1&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Daneshi علیرضا دانشی alirezadaneshi91@gmail.com No State Key Laboratory of Ecological Safety and Sustainable Development in Arid Lands, Xinjiang Institute of Ecology and Geography, Chinese Academy of Sciences, Urumqi 830011, China. موسسه بوم‌شناسی و جغرافیای سین‌کیانگ، آکادمی علوم چین، سین‎کیانگ، چین. Marzban Faramarzi مرزبان فرامرزی m.faramarzi@ilam.ac.ir Yes Department of Rangeland and Watershed Management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Ilam University, Ilam, Iran. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. Soraya Yaghobi ثریا یعقوبی soraya_yaghobi@yahoo.com No State Key Laboratory of Ecological Safety and Sustainable Development in Arid Lands, Xinjiang Institute of Ecology and Geography, Chinese Academy of Sciences, Urumqi 830011, China. موسسه بوم‌شناسی و جغرافیای سین‌کیانگ، آکادمی علوم چین، سین‎کیانگ، چین. Reza Omidipour رضا امیدی پور rezaomidipour@gmail.com No Department of Rangeland and Watershed Management, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Ilam University, Ilam, Iran. گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. Aiding Kornejady آیدینگ کرنژادی a.kornejady@areeo.ac.ir No Department of Natural Resources Research, Golestan Province Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran. *Corresponding Author, Email: m.faramarzi@ilam.ac.ir بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران.