fa شناسایی منابع و منشأ انتشار فلزات سنگین در خاک های سطحی اطراف شرکت فولاد خوزستان در شهر اهواز عمومی Ggeneral پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">صنعت فولاد نقش مهمی در انتشار آلاینده‌های سمی، از جمله فلزات سنگین به محیط‌زیست دارد. مطالعه توصیفی ـ کاربردی حاضر در سال 1401 برای شناسایی منابع انتشار فلزات سنگین در خاک های سطحی در مجاورت یک صنعت فولاد با استفاده از مدل‌های فاکتور ماتریس مثبت و موازنه جرم شیمیایی انجام شد. نمونه‌های خاک (50 نمونه) به طور سیستماتیک از چهار منطقه در محدوده کارخانه فولاد جمع‌آوری شدند و یک منطقه شاهد به مساحت 15 کیلومتر ایجاد شد. پنج منبع اصلی، شامل پوسته زمین (فاکتور 1)، وسایل نقلیه (فاکتور 2)، صنعت فولاد (فاکتور 3)، زیست‌توده (فاکتور 4) و سایر منابع (فاکتور 5)، به عنوان عوامل اصلی فلزات سنگین در مدل فاکتور ماتریس مثبت شناسایی شدند. کبالت، نیکل و روی بیشترین میانگین غلظت به ترتیب با مقادیر 14/5، 1/21 و 0/92میلی‌گرم بر کیلوگرم را داشتند. کادمیوم و سرب کمترین غلظت را با مقادیر 0/02 و 0/10 میلی‌گرم بر کیلوگرم به ترتیب در نمونه‌های محدوده از منطقه شرکت فولاد خوزستان نشان داد. مقایسه سهم منابع مختلف در انتشار فلزات سنگین در عوامل شناسایی‌شده نشان داد که صنعت فولاد، سایر منابع، پوسته زمین، وسایل نقلیه و زیست‌توده به ترتیب 24، 23، 19، 18 و 16 درصد در مدل فاکتور ماتریس مثبت و 23، 22، 20، 18 و 17 درصد در مدل موازنه جرم شیمیایی را تشکیل می‌دهند. مدل‌های فاکتور ماتریس مثبت و موازنه جرم شیمیایی نشان دادند که سطح زیاد آلودگی خاک با فلزات سنگین در مجاورت شرکت فولاد خوزستان در شهر اهواز داشت.</div> <div style="text-align: justify;">The steel industry plays an important role in the release of toxic pollutants, including heavy metals, into the environment. The present descriptive-applied study was conducted in 2022 to identify the sources of heavy metal emissions in surface soils in the vicinity of a steel industry using positive matrix factor and chemical mass balance models. Soil samples (50 samples) were systematically collected from four areas within the steel plant, and a control area of 15 km was established. Five main sources, including the earth&#39;s crust (factor 1), vehicles (factor 2), steel industry (factor 3), biomass (factor 4), and other sources (factor 5), were identified as the main factors of heavy metals in the positive matrix factor model. Cobalt, nickel, and zinc had the highest mean concentrations with values of 14.5, 1.21, and 0.92mg kg-1, respectively. Cadmium and Lead showed the lowest concentrations with values of 0.02 and 0.10 mg kg-1 in samples inside and outside the Khuzestan Steel Company area, respectively. Comparing the contribution of different sources in the release of heavy metals in the identified factors showed that the steel industry, other sources, earth&#39;s crust, vehicles, and biomass accounted for 24, 23, 19, 18, and 16 percent in the positive matrix factor model and 23, 22, 20, 18, and 17 percent in the chemical mass balance model, respectively. The positive matrix factor and chemical mass balance models showed that there was a high level of soil contamination with heavy metals in the vicinity of the Khuzestan Steel Company in Ahvaz city.</div> آلودگی خاک, فلزات سنگین, مدل موازنه جرم شیمیایی, مدل فاکتور ماتریس مثبت, صنعت فولاد Soil contamination, heavy metals, chemical mass balance model, positive matrix factor model, steel industry 125 141 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-7234-1&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Jafarian فاطمه جعفریان f.jafarian1357@gmail.com No Department of Soil Sciences, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran. گروه خاک شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. Khoshnaz Payandeh خوشناز پاینده Khpayandeh@iau.ac.ir Yes - Research Group of Artificial Intelligence Application Development in Agriculture, Environment and Medicine, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran. گروه پژوهشی توسعه کاربرد هوش مصنوعی در کشاورزی، محیط زیست و پزشکی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. Ahad Nazarpour احد نظرپور ahad.nazarpour@gmail.com No Department of Geology, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran. گروه زمین شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. Ali Gholami علی غلامی aligholami20@iau.ac.ir No Water Studies Research Center, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran. مرکز تحقیقات مطالعات آب، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. Kamran Mohsenifar کامران محسنی فر mohsenifar@live.com No Department of Soil Sciences, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran. گروه خاک شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.